Doxxing i art. 190a Kodeksu karnego: 5 porad gov.pl i zgłoszenie na policję

Doxxing to zbieranie rozproszonych informacji o jednej osobie i wykorzystanie ich przeciwko niej, najczęściej przez publikację w sieci. Portal gov.pl opisuje cel takiego działania jako zawstydzenie, zastraszenie, zniesławienie albo wywołanie u ofiary poczucia zagrożenia. Policja pisze wprost: każdy przypadek doxingu powinien być zgłoszony na policję.

Doxxing nie wymaga włamania. Sprawca składa w całość to, co ofiara sama zostawiła w różnych miejscach internetu.

Na czym polega doxxing według gov.pl, policji i KNF

Wszystkie trzy źródła opisują to samo mechanizmem: sprawca wybiera ofiarę, sprawdza jej aktywność w sieci i kolekcjonuje dane. Gov.pl podkreśla, że to wyszukiwanie już upublicznionych informacji. Ślady zostają w komentarzach, po polubieniu posta albo udostępnieniu linku.

Dane z pozoru nie łączą się ze sobą. Fragmenty leżą w różnych miejscach, a dopiero dokładna analiza i internetowe „śledztwo" pozwalają je sklejić. Gov.pl radzi przyjąć, że wszystko, co kiedykolwiek opublikowałeś, może prędzej czy później stać się informacją publicznie dostępną.

Encyklopedia Cyberbezpieczeństwa KNF definiuje doxing szerzej. To pozyskiwanie i upublicznianie informacji identyfikujących osoby fizyczne (najczęściej) lub organizacje (rzadziej), a także ujawnianie nieznanych wcześniej faktów o nich. Wśród ujawnianych danych wymienia:

• imię i nazwisko oraz powiązanie ich z nazwami użytkownika,
• dane teleadresowe i identyfikatory urzędowe,
• geolokalizację,
• adresy sieciowe i identyfikatory sprzętowe (IP/MAC),
• identyfikatory reklamowe w urządzeniach,
• cechy socjodemograficzne, fizyczne, ekonomiczne, rodzinne oraz status prawny.

Policja dodaje, że osobę dokonującą doxingu nazywa się doxerem. Według policji sprawcą może być każdy, od sąsiada z klatki po kogoś, kto zna twoje imię, a ty jego nie. Motyw bywa osobisty, majątkowy albo po prostu złośliwość.

Cztery konteksty doxingu z encyklopedii KNF

Przeczytałem hasło KNF pod kątem tego, w jakich sytuacjach doxing się pojawia. Encyklopedia wskazuje cztery typowe konteksty i każdy opisuje przykładem. Efekt końcowy w każdym wariancie to według niej szkoda dla reputacji zawodowej oraz destrukcyjny wpływ na więzi rodzinne i przyjacielskie.

Encyklopedia zaznacza, że po doxingu zwykle następują uciążliwe lub obraźliwe wiadomości, telefony, wysyłka niezamówionych towarów za pobraniem, a nawet sprowokowanie siłowej interwencji służb. Same te działania nie wchodzą jednak w definicję doxingu. Doxing jest pierwszym etapem.

Hasło zauważa też, że doxing bywa oceniany etycznie różnie. Trzeci i czwarty kontekst z tabeli to przypadki, w których część odbiorców ocenia go pozytywnie. To opis zjawiska z encyklopedii, nie zachęta do samodzielnego „wymierzania sprawiedliwości".

Jakie przepisy wskazują źródła

Żadne z trzech źródeł nie podaje jednego przepisu zatytułowanego „doxxing". Wskazują przepisy, pod które podpada towarzyszące mu zachowanie.

• Art. 190a § 1 Kodeksu karnego - encyklopedia KNF wskazuje go jako przepis regulujący zawstydzanie i nękanie (cyberstalking).
• Art. 141 KK i art. 286 KK - policja wymienia je przy dręczeniu psychicznym, szantażu, manipulowaniu oraz próbach osiągnięcia korzyści majątkowej lub wywierania innych metod nacisku. Dopisuje „i nie tylko".
• Dobra osobiste - według encyklopedii KNF ujawnienie tożsamości osób używających pseudonimów w internecie narusza dobra osobiste i nie podlega przedawnieniu.

Gov.pl ocenia, że doxing może mieć formę „żartu", ale najczęściej to poważne przestępstwo, popełniane w celu ośmieszenia lub wykluczenia osoby z przestrzeni publicznej, biznesowej czy politycznej. Policja uściśla, że czasem to „głupi żart" trolla, jednak znacznie częściej chodzi o przestępstwo.

5 porad gov.pl: jak ograniczyć cyfrowy ślad

Gov.pl zaznacza, że nie da się w 100 proc. uniknąć zostawiania cyfrowych śladów, ale można znacznie ograniczyć to, co o sobie udostępniasz. Oto pięć porad z artykułu.

1. Prywatność w serwisach społecznościowych. Zmień ustawienia i aktywuj rozwiązania zwiększające prywatność. Wpisy i zdjęcia mogą widzieć wyłącznie znajomi.
2. Zdjęcia bez danych osobowych. Nie chwal się publicznie zdanym egzaminem na prawo jazdy ani biletami lotniczymi. Zdjęcia dokumentów czy biletów ułatwiają identyfikację.
3. Bezpieczna komunikacja. Sprawdź, które komunikatory stosują pełne szyfrowanie. Korespondencja przez internet może zostać przejęta.
4. Doxing na sobie. Przeszukaj sieć tak, jak zrobiłaby to przypadkowa osoba, i ukryj, zablokuj lub usuń to, co nie powinno być publiczne.
5. Zapobieganie przejęciu kont. Nie ujawniaj haseł, używaj silnego i unikalnego hasła do każdego konta, a tam, gdzie można, włącz dwustopniowe uwierzytelnianie.

Gov.pl odsyła też do wytycznych NASK-PIB dotyczących przeciwdziałania doxingowi. Tego dokumentu nie ma w źródłach, które przeczytałem, więc go nie streszczam.

Doxing na sobie: jak zrobić audyt własnych danych

Czwarta porada jest najbardziej praktyczna. Gov.pl opisuje ją tylko ogólnie, dlatego dopisuję kolejność oparioną na tym, co wymieniają źródła jako dane ujawniane w doxingu.

• Wpisz w wyszukiwarkę swoje imię i nazwisko oraz używane nazwy użytkownika.
• Sprawdź, czy publicznie widać dane teleadresowe i lokalizację.
• Zobacz, czy na zdjęciach nie ma dokumentów, biletów albo elementów pozwalających zidentyfikować miejsce.
• To, co nie powinno być publiczne, ukryj, zablokuj lub usuń.

Encyklopedia KNF wskazuje, że techniki doxingu i sposoby samoobrony są liczne, a ich wyłożenie czasochłonne. Dodaje, że wiele zabezpieczeń wdroży nawet niezaawansowany użytkownik. Poleca przewodnik „Digital Security Education Hub" przygotowany przez „New York Times".

Jeśli w sieci krążą zdjęcia dzieci, zasady ich publikowania opisuje tekst o sharentingu. Gdy w grę wchodzą numery dokumentów, przyda się też opis tego, jak zastrzec PESEL.

Co zrobić, gdy dane już wyciekły

Policja jest jednoznaczna: każdy przypadek doxingu zgłoś na policję. Jej artykuł dotyczy wprost dręczenia psychicznego, szantażu i prób wyłudzenia korzyści majątkowej. Jeśli doxing idzie w parze z żądaniem pieniędzy, kolejność zgłoszeń przy oszustwie opisuje tekst jak zgłosić oszustwo internetowe.

Przy trollingu, który bywa pierwszym krokiem, policja radzi trzy rzeczy:

• nie odpowiadać pyskówką na pyskówkę, bo to daje trollowi satysfakcję,
• zgłosić sprawę administratorom serwisu, bo konto może zostać tymczasowo zawieszone albo zablokowane,
• nie zakładać, że zgłoszenie zawsze zadziała, bo zależy to od strony.

Zasady, jakie obowiązują platformy w kwestii zgłaszania treści, omawia tekst o Akcie o usługach cyfrowych.

Policja zwraca uwagę na dzieci. Brak doświadczenia czyni je szczególnie narażonymi na trolling, a jeden szokujący komentarz może według jej artykułu prowadzić do depresji, stanów lękowych, agresji i bezsenności. Zalecenie: rozmawiaj z dzieckiem o bezpieczeństwie online, zanim cokolwiek się wydarzy, i poruszaj temat z innymi dorosłymi, np. na zebraniu rodzicielskim. Takie rozmowy mają chronić dziecko zarówno przed byciem ofiarą, jak i oprawcą.

Doxxing, doksing i trolling: czym się różnią

Policja zauważa, że doxing znany jest też jako doxxing lub doksing. Trolling to według niej forma cyberprzemocy, ale zwykle nie jest skierowany do jednej osoby. Celowo prowokuje wiele osób naraz. Doxing dotyczy konkretnej osoby lub grupy osób i polega na zgromadzeniu jej prywatnych danych. W policyjnym artykule te dwa zjawiska łączy to, że doxing bywa narzędziem trolli.

Z tego powodu przy trollingu pomocne są te same odruchy: ograniczenie publicznie widocznych danych, brak odpowiadania w emocjach i zgłoszenie do administratora serwisu.

FAQNajczęstsze pytania