Jak zastrzec PESEL: 3 sposoby, pół godziny przerwy i próg 12 726 zł przy wypłacie

Jak zastrzec PESEL? Na trzy sposoby: w aplikacji mObywatel, na stronie gov.pl albo w urzędzie. Usługa jest bezpłatna i dobrowolna, a skorzystać z niej może osoba pełnoletnia, która ma zdolność do czynności prawnych. Zastrzeżony numer chroni cię przed kredytem czy pożyczką wziętą na twoje dane, ale musisz go cofnąć, kiedy sam chcesz coś takiego załatwić.

Przeczytałem komunikat Ministerstwa Cyfryzacji z 27 czerwca 2024, który opisuje zasady krok po kroku. Poniższe zestawienie opiera się wyłącznie na nim, więc zwróć uwagę na daty przy kwotach.

Jak zastrzec PESEL: trzy drogi i dwa warunki

Ministerstwo Cyfryzacji wymienia trzy kanały: aplikację mObywatel, stronę gov.pl i urząd. W komunikacie resort pisze, że w aplikacji mObywatel 2.0 zajmuje to kilka sekund. Wybór należy do ciebie, bo nie ma obowiązku zastrzegania numeru.

Warunki są dwa. Musisz być osobą pełnoletnią i mieć zdolność do czynności prawnych. Komunikat nie opisuje zastrzegania numeru w czyimś imieniu, więc nie zakładaj, że da się to zrobić za kogoś innego.

Według komunikatu z 27 czerwca 2024 numer zastrzegły już 4 miliony osób. To dana z tamtego dnia, nowszej liczby w tym źródle nie ma.

Co faktycznie daje zastrzeżenie od 1 czerwca 2024

Od 1 czerwca 2024 wszystkie instytucje finansowe muszą sprawdzać rejestr zastrzeżeń numerów PESEL. To ważniejsza zmiana niż sama aplikacja. Zastrzeżenie działa dlatego, że ktoś po drugiej stronie ma obowiązek zajrzeć do rejestru.

Skutek prawny opisano wprost. Jeśli instytucja udzieli pożyczki mimo zastrzeżonego numeru, nie może z tego tytułu dochodzić należności. Według resortu oznacza to, że gdy ktoś weźmie na ciebie niechciany kredyt lub pożyczkę w czasie, gdy twój PESEL jest zastrzeżony, nie ponosisz z tego powodu konsekwencji.

Takie wyłudzenia kredytów na cudze dane to częsty finał oszustw w sieci. Jak wygląda cała ścieżka po stracie pieniędzy, opisałem w tekście jak zgłosić oszustwo internetowe.

Czego zastrzeżenie PESEL nie blokuje

Komunikat zaznacza, że z zastrzeżonego numeru nadal normalnie korzystasz. Lista z komunikatu wygląda tak:

• sprawy urzędowe, np. ślub, zameldowanie czy wyrobienie dokumentów,
• sprawy zdrowotne, np. wizyta u lekarza, pobyt w szpitalu, wykupienie recepty,
• udział w wyborach,
• ważność dokumentów, np. dowodu osobistego, paszportu i prawa jazdy,
• korzystanie z profilu zaufanego,
• podróżowanie, np. przekraczanie granicy, lot samolotem, kupowanie biletów,
• czynności służbowe, np. podpisywanie umów w pracy,
• usługi poczty.

Przy poczcie jest zastrzeżenie. Poczta Polska może ubiegać się o dostęp do weryfikacji zastrzeżenia w rejestrze, ale nie ma takiego obowiązku ustawowego. Komunikat nie rozstrzyga, jak to wygląda w praktyce w poszczególnych placówkach.

Co musisz cofnąć, zanim coś załatwisz

Resort pisze, że w większości przypadków trzeba cofnąć zastrzeżenie, gdy chcesz:

• utworzyć nowy rachunek bankowy (konto oszczędnościowe lub oszczędnościowo-rozliczeniowe),
• wziąć kredyt lub pożyczkę,
• kupić coś na raty, jeśli oznacza to kredyt konsumencki,
• podpisać akt notarialny dotyczący nieruchomości, np. przy kupnie lub sprzedaży,
• odebrać kopię swojej karty SIM,
• wypłacić w placówce banku większą kwotę gotówki.

Wzmianka o karcie SIM nie jest przypadkowa. Komunikat tłumaczy, że kopia karty może pozwolić przestępcom autoryzować transakcje bankowe kodem SMS. Dlatego zastrzeżony PESEL utrudnia także ten scenariusz.

Jak cofnąć zastrzeżenie na chwilę

Komunikat podaje, że cofnięcie jest natychmiastowe i odbywa się w czasie rzeczywistym. Zrobisz to więc nawet w kolejce do banku. Haczyk jest tylko jeden: żeby ponownie zastrzec PESEL, musisz odczekać pół godziny.

Resort uzasadnia przerwę tak: ma chronić przed przypadkowym lub żartobliwym przełączaniem statusu wiele razy w ciągu kilku minut. Takie przełączanie mogłoby sprzyjać nadużyciom i wprowadzać w błąd instytucje, które mają obowiązek sprawdzać numer.

W aplikacji mObywatel 2.0 masz dwie opcje cofnięcia:

• bezterminowo - PESEL przestaje być chroniony aż do chwili, gdy sam zastrzeżesz go ponownie,
• czasowo - aplikacja prosi o dzień i godzinę, w której numer zostanie zastrzeżony automatycznie.

Druga opcja rozwiązuje najczęstszy problem, czyli zapomnienie o włączeniu ochrony po załatwieniu sprawy. Jeśli idziesz po kredyt lub do notariusza, wyznacz termin z zapasem, żeby nie zastrzec numeru w trakcie załatwiania formalności. Pamiętaj, że po cofnięciu ponowne zastrzeżenie na własną rękę jest możliwe dopiero po pół godziny.

Wypłata gotówki: próg i 12 godzin

Ten zapis dotyczy dużych kwot w placówce bankowej. Jeśli chcesz wypłacić więcej niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia, a w momencie składania dyspozycji masz zastrzeżony PESEL, bank wstrzyma wypłatę gotówki na 12 godzin. Dotyczy to także sytuacji, gdy w tym czasie cofniesz zastrzeżenie.

Według komunikatu na dzień 1 czerwca 2024 trzykrotność minimalnego wynagrodzenia wynosiła 12 726 zł. Resort radzi więc odwrócić kolejność: najpierw cofnij zastrzeżenie, dopiero potem zleć bankowi wypłatę.

Po co ta przerwa? Resort wskazuje manipulacje w stylu „na wnuczka” czy „na policjanta”. Jeśli przed przekazaniem oszustom oszczędności trzeba zaczekać kilkanaście godzin, rośnie szansa, że ofiara zorientuje się, że ją manipulują, i zdąży się wycofać.

Zastrzeżenie nie zastępuje czujności

Zastrzeżenie PESEL zamyka jedną drogę: zaciągnięcie zobowiązań finansowych na twoje dane w instytucjach, które mają obowiązek sprawdzać rejestr. Komunikat nie twierdzi, że chroni przed każdą formą wyłudzenia. Jeśli sam przekażesz pieniądze oszustowi, zastrzeżenie tego nie cofnie. Jedyny wbudowany hamulec w komunikacie to 12 godzin opóźnienia przy dużej wypłacie gotówki w placówce.

Fałszywe reklamy, podszywanie się pod znane osoby i sztuczne inwestycje to osobny temat. Opisałem go w tekście o deepfake'owych reklamach i ostrzeżeniach CERT Polska, NASK, KNF i policji oraz w poradniku jak rozpoznać oszustwo z influencerem w tle. Więcej materiałów znajdziesz w dziale scam.

FAQNajczęstsze pytania