Oszustwo na wnuczka: 3 etapy rozmowy trwającej nawet kilka godzin i zasada rozłączenia

Oszustwo na wnuczka polega na telefonie od rzekomego krewnego, który natychmiast potrzebuje pieniędzy, a cała rozmowa ma odebrać ofierze czas na zastanowienie. Policja i FinCERT.pl opisują w komunikacie z 27 lutego 2023 trzy etapy takiego kontaktu, który może trwać nawet kilka godzin. Najważniejsza obrona jest prosta: rozłącz się i sprawdź historię u prawdziwej osoby.

Jak wygląda rozmowa „na wnuczka”: 3 etapy z komunikatu policji

Przeczytałem komunikat Policji i FinCERT.pl z 27 lutego 2023. Opisuje on wariant I, „na wnuczka”, jako kontakt telefoniczny podzielony na etapy:

• Etap pierwszy. Oszust podszywa się pod osobę bliską lub jej znajomego. Buduje poczucie zagrożenia dla tej osoby i przekonuje, że potrzebna jest bardzo pilna pomoc finansowa.
• Etap drugi. Do gry wchodzi kolejna osoba, która rzekomo odbierze pieniądze i przekaże je zagrożonemu krewnemu.
• Etap trzeci. Ofiara wypłaca pieniądze z kasy w banku i przekazuje je zgodnie z instrukcją oszusta.

Komunikat dopuszcza też wersję alternatywną. Zamiast etapów drugiego i trzeciego przestępcy mogą kazać przelać pieniądze na podany przez siebie rachunek bankowy.

Autorzy zaznaczają, że to schematy przykładowe. Przestępcy rozwijają proceder i tworzą nowe scenariusze oparte na fikcyjnych historiach.

Co łączy wszystkie warianty

Komunikat wymienia pięć cech wspólnych tego typu przestępstw:

• kontakt telefoniczny,
• stosowanie manipulacji,
• podszycie się pod osobę bliską lub wzbudzającą zaufanie,
• wprowadzenie w stan silnych emocji, które według policji ograniczają postrzeganie rzeczywistości i prowadzą do błędnej oceny sytuacji,
• nakłanianie do wypłaty pieniędzy z własnego rachunku bankowego.

Czwarty punkt jest sednem. Oszust nie łamie zabezpieczeń banku, tylko doprowadza człowieka do stanu, w którym sam robi to, czego przestępca potrzebuje. Podobną mechanikę, tylko w SMS-ach i na stronach, opisuję w tekstach o phishingu i spoofingu.

Skąd oszust ma numer i dlaczego nie pozwala odłożyć słuchawki

Komunikat KMP w Nowym Sączu z 9 grudnia 2022 opisuje początek schematu. Przestępcy wyszukują w książkach telefonicznych numery osób, których imiona są popularne wśród starszego pokolenia. Dzwonią na telefon stacjonarny i podają się za syna, córkę lub wnuka.

Powód prośby jest pilny: pieniądze potrzebne na pokrycie kosztów spowodowanego wypadku drogowego albo na okazyjny zakup. Oszust często nie pozwala przerwać połączenia. Senior nie ma wtedy jak spokojnie się zastanowić ani skonsultować sprawy z kimś bliskim.

Policja zwraca uwagę na jeszcze jedno. W trakcie rozmowy ofiara sama mówi, ile ma oszczędności i gdzie je trzyma. Od tej odpowiedzi zależy dalszy plan przestępcy.

Trzy ścieżki po pieniądze, zależnie od tego, gdzie senior trzyma oszczędności

Według komunikatu z Nowego Sącza oszust dopasowuje żądanie do odpowiedzi ofiary:

Przy wersji z kurierem ważny jest czas: kilkadziesiąt minut to za mało, żeby ochłonąć. Tak to właśnie ma działać.

„Adwokat”, „prokurator” i „policjant”: ta sama historia w innych kostiumach

Komunikat z Nowego Sącza opisuje modyfikacje, w których oszuści przedstawiają się jako adwokaci lub prokuratorzy. Twierdzą, że ktoś z rodziny ma poważne problemy z prawem, na przykład że wnuk spowodował śmiertelny wypadek. Żeby uwiarygodnić historię, do rozmowy dołączają inni oszuści podający się za policjantów.

Za „wybawienie” krewnych z opresji żądają kilkudziesięciu, a nawet kilkuset tysięcy złotych. Ofiary przekazują gotówkę kurierowi albo przelewają ją na wskazane konto. Potem oszuści każą nie odkładać słuchawki i zadzwonić za kilka godzin. To daje im czas, żeby senior nie skontaktował się z prawdziwymi krewnymi. Gdy kontakt się urywa, ofiara orientuje się, że została oszukana.

Pułapka numeru 112

W jednym ze scenariuszy fałszywy funkcjonariusz mówi, że prowadzi dochodzenie przeciw oszustom lub skorumpowanym pracownikom banków i że oszczędności seniora mogą być zagrożone. Każe wypłacić pieniądze z banku i przekazać „mundurowym”, którzy je przechowają albo oznakują specjalną farbą.

Dla wiarygodności oszust poleca zadzwonić pod numer 112. Nie rozłącza się jednak. Gdy senior wybiera numer, słuchawkę przejmuje inny oszust i wszystko potwierdza. Według policji ofiary przekazują potem pieniądze nieznajomym, zostawiają je w wyznaczonym miejscu albo pakują i wyrzucają przez okno.

Wariant „na policjanta” i „bezpieczne konto” według FinCERT.pl

Komunikat Policji i FinCERT.pl opisuje wariant II osobno. Oszust podaje się za policjanta albo inną osobę z instytucji zaufania publicznego i informuje o wysokim ryzyku utraty pieniędzy. Potem wskazuje „bezpieczną” metodę ochrony, na przykład tzw. „bezpieczne konto”.

Zmanipulowana ofiara wykonuje jedną z trzech czynności:

• przelewa pieniądze na „bezpieczny rachunek” wskazany przez oszusta,
• wypłaca gotówkę w oddziale banku i wpłaca ją w bankomacie z użyciem kodu BLIK,
• zostawia pieniądze we wskazanym przez przestępców miejscu.

Jeśli interesuje cię, jak kod BLIK bywa wykorzystywany w innych schematach, zajrzyj do tekstu o oszustwie na blika.

Policja z Nowego Sącza dodaje jasną regułę: policjanci nigdy nie odbierają pieniędzy na przechowanie ani do celów prowadzonej akcji i nie proszą o przekazywanie ich obcym osobom. Nie dzwonią też do mieszkańców z propozycją udziału w swoich działaniach.

Co zrobić podczas rozmowy: zasady z komunikatu policji

Komunikat Policji i FinCERT.pl podaje konkretną kolejność działań, gdy ktoś dzwoni i wymusza wypłatę pieniędzy:

• zachowaj spokój,
• nie wykonuj ślepo poleceń,
• rozłącz się i weź kilka głębokich wdechów,
• zweryfikuj sytuację: przy scenariuszu „na wnuczka” powiadom najbliższych i sprawdź przedstawioną historię, a przy scenariuszu „na policjanta” skontaktuj się z najbliższą jednostką policji lub instytucją, pod którą podszył się oszust.

Z komunikatu z Nowego Sącza wynikają jeszcze cztery zasady ostrożności:

• bądź ostrożny w kontakcie z nieznajomym, szczególnie telefonicznym,
• nie ufaj osobom, które przez telefon podają się za krewnych lub ich przyjaciół i proszą o pieniądze,
• nigdy nie przekazuj pieniędzy osobom, których nie znasz,
• zawsze potwierdzaj taką prośbę osobistym lub telefonicznym kontaktem z właściwą osobą, czyli wnukiem albo innym krewnym.

Co zrobić po przekazaniu pieniędzy albo po nieudanej próbie

Komunikat Policji i FinCERT.pl mówi wprost, że o usiłowaniu popełnienia przestępstwa lub o jego popełnieniu należy powiadomić policję. Tak samo gdy do przekazania pieniędzy w ogóle nie doszło.

Drugi krok to bank. Zadzwoń na numer infolinii ze strony internetowej banku. Nie korzystaj z numeru podanego przez oszustów podczas rozmowy. Policja z Nowego Sącza przypomina, że w każdej podejrzanej lub wątpliwej sytuacji trzeba niezwłocznie skontaktować się z policją pod numerem alarmowym 112.

Szczegółową kolejność zgłoszeń opisałem w tekście jak zgłosić oszustwo internetowe. Więcej o schematach, które krążą po sieci, znajdziesz w dziale scam.

FAQNajczęstsze pytania