Oszustwo na policjanta: dlaczego 997 wybrane w trakcie rozmowy łączy z oszustem

Oszustwo na policjanta zwykle następuje po pierwszym telefonie od rzekomego członka rodziny. Chwilę później dzwoni drugi rozmówca, który przedstawia się jako funkcjonariusz CBŚ lub policji i każe wypłacić oszczędności albo zrobić przelew na wskazane konto. Komunikaty policji są jednoznaczne: funkcjonariusze nie informują telefonicznie o prowadzonych sprawach i nigdy nie proszą o przekazanie pieniędzy nieznanej osobie. Jedyna sensowna reakcja to rozłączyć się, zanim wybierzesz jakikolwiek numer, bo 997 wykręcone podczas trwającego połączenia może zaprowadzić cię prosto do oszusta.

Jak przebiega oszustwo na policjanta od pierwszego telefonu do zniknięcia pieniędzy

Przeczytałem komunikat Komendy Rejonowej Policji Warszawa II. Opisuje on powtarzalny schemat, w którym oszustwo na wnuczka jest tylko wstępem. Sprawcy dzwonią najpierw jako członek rodziny, najczęściej wnuczek. Zmieniony głos tłumaczą chorobą albo budzą w starszej osobie poczucie winy, że go nie poznaje.

Dalej scenariusz wygląda tak:

• Rzekomy krewny prosi o pożyczenie dużej sumy, np. na szkody po wypadku drogowym, ważną operację, samochód albo wakacje w promocyjnej cenie.
• Zaraz po zakończeniu tej rozmowy dzwoni drugi rozmówca, który przedstawia się jako funkcjonariusz CBŚ lub policji.
• Mówi, że poprzedni telefon był próbą wyłudzenia, a oszust został namierzony.
• Nalega, żeby wypłacić określoną sumę z banku i przekazać ją wyznaczonej osobie albo wykonać przelew na podany numer konta.
• Gdy pieniądze zostaną przekazane, kontakt się urywa, a sprawcy znikają z oszczędnościami ofiary.

Oszuści wywierają presję czasu, żeby ofiara nie miała chwili na sprawdzenie dzwoniącego. Przekonują, że jej pieniądze pomogą schwytać przestępców i że gotówka na koncie nie jest bezpieczna, bo oszust ma do niej łatwy dostęp. Grożą też konsekwencjami prawnymi, jeśli rozmówca nie będzie współpracować.

Dlaczego numer 997 nie jest sprawdzeniem

Najgroźniejszy element tego scenariusza to rzekoma weryfikacja. Według komunikatu z Warszawy fałszywy funkcjonariusz podaje często wymyślone nazwisko, a nawet numer odznaki. Prosi, żeby nie przerywać rozmowy i wybrać numer na policję. Wtedy inny głos w słuchawce przekonuje ofiarę, że bierze udział w akcji rozpracowania oszusta.

Komenda Powiatowa Policji w Malborku opisuje konkretny przypadek. Do seniorki na numer stacjonarny zadzwonił najpierw mężczyzna podający się za pracownika poczty, który chciał się upewnić, czy kobieta jest w domu. Potem zadzwonił drugi głos, przedstawił się jako funkcjonariusz CBŚP, podał imię, nazwisko i numer identyfikacyjny, i twierdził, że pracuje nad sprawą pracowników banku, którzy są oszustami.

Kazał 74-latce, nie rozłączając się, wykręcić numer 997. Kobieta zadzwoniła, a rozmówca przedstawiający się jako oficer dyżurny potwierdził dane funkcjonariusza. Seniorka wypłaciła pieniądze z banku, zapakowała je do reklamówki i wyrzuciła przez okno. Dopiero później zadzwoniła na numer alarmowy i od prawdziwego policjanta dowiedziała się, że padła ofiarą oszusta.

Policja z Malborka tłumaczy mechanizm wprost: aby połączyć się z innym numerem, trzeba najpierw zakończyć jedno połączenie. Jeśli tego nie zrobisz, z drugiej strony odezwie się oszust, który tylko potwierdzi wersję fałszywego funkcjonariusza.

Co mówi oszust, a co mówi komunikat policji

Zestawiłem zwroty z komunikatów obu komend. Tabela pokazuje, gdzie scenariusz oszusta rozmija się z tym, jak działa policja.

Komunikat z Warszawy cytuje zasadę: „funkcjonariusze Policji NIGDY nie informują o prowadzonych przez siebie sprawach telefonicznie”. Malborska komenda dodaje, że dotyczy to też CBA i CBŚP, a każdy taki przypadek jest próbą oszustwa.

Ten sam schemat z fałszywym bankiem: vishing według KNF

Policjant to tylko jedna z masek. Komisja Nadzoru Finansowego opisuje vishing (voice phishing, czyli phishing przez telefon) jako kontakt, w którym oszuści najczęściej używają spoofingu, czyli podszycia się pod dowolny numer telefonu. Podszywają się pod pracowników infolinii banku, instytucji państwowej lub organów ścigania. KNF zaznacza też, że w zależności od scenariusza oszuści mogą udawać Policję albo członków rodziny, np. wnuka.

Opis KNF (data aktualizacji: 26 stycznia 2024) dzieli schemat na cztery kroki:

KNF zwraca uwagę na jeszcze jedno: oszuści mogą nagrywać fragmenty rozmów, aby później wykorzystać je w biometrycznej weryfikacji głosu w banku lub u innych podmiotów finansowych. Krótka rozmowa z obcym dzwoniącym nie jest więc całkiem bezkarna, nawet jeśli nic nie wpłacisz.

Czego nie robi pracownik banku, a czego policjant

Lista KNF dotyczy banku, ale dobrze pokazuje, jak wygląda każdy fałszywy telefon „w sprawie bezpieczeństwa”. Według KNF pracownik banku nigdy nie prosi o:

• pełne dane osobowe, numer PESEL, serię i numer dowodu osobistego,
• login i hasło do bankowości internetowej,
• numer karty płatniczej, datę ważności i kod CVV/CVC,
• zrealizowanie przelewu na wskazany przez niego rachunek,
• podanie kodu SMS autoryzującego operację finansową,
• instalowanie aplikacji na twoim urządzeniu.

Policja dodaje własne zakazy. Policjant nie prosi o przekazanie gotówki, o udział w „tajnych akcjach” ani o wpłatę pieniędzy nieznanej osobie. Komenda z Malborka przypomina też, żeby nigdy przez telefon nie podawać kwoty pieniędzy w domu lub na rachunku, haseł ani loginów.

Co zrobić, gdy fałszywy funkcjonariusz już dzwoni

Zasady z komunikatów policji i KNF dają się sprowadzić do kilku ruchów:

• Zakończ rozmowę i nie wdawaj się w dyskusję z oszustem.
• Nie wybieraj numeru w trakcie trwającego połączenia. Dopiero po rozłączeniu zadzwoń na numer alarmowy 112, tak radzi policja z Malborka.
• Jeśli dzwoni ktoś rzekomo z banku lub urzędu, rozłącz się i samodzielnie zadzwoń do tej instytucji, jak zaleca KNF.
• Nie podawaj, ile masz pieniędzy w domu ani na koncie, i nie wypłacaj z banku wszystkich oszczędności.
• Zadzwoń do kogoś z rodziny i zapytaj, czy osoba, która prosiła o pomoc, rzeczywiście jej potrzebuje. Policja z Warszawy zaznacza, że nikt nie będzie miał ci za złe rozsądnego zachowania.
• Jeśli nie wiesz, jak zareagować, powiedz o podejrzanym telefonie komuś z bliskich.

Gdy pieniądze już przepadły, kroki zgłoszeniowe opisuje osobny tekst: jak zgłosić oszustwo internetowe. Więcej o schematach oszustw znajdziesz w dziale scam.

Dlaczego sprawców trudno namierzyć i jak rozmawiać z rodzicami

Komunikat z Warszawy wymienia kilka powodów, dla których wykrywanie sprawców jest trudne. Sprawcy działają w zorganizowanych grupach o rozbudowanej strukturze, gdzie każdy ma swoją rolę. Są to grupy międzynarodowe: telefony wykonują z zagranicy i zmieniają numery oraz karty SIM. Osoby, które odbierają pieniądze od ofiar, są często nieświadome swojej roli w przestępstwie.

Ofiary typowane są wśród osób starszych i samotnych, m.in. na podstawie listy z książki telefonicznej. Pokrzywdzeni często nie potrafią później przypomnieć sobie danych, które padły w rozmowie, wyglądu sprawców ani rozpoznać ich po głosie. Policja zatrzymuje kolejne osoby, ale na miejsce rozbitej grupy pojawiają się następne.

Dlatego obie komendy kierują apel do młodszych. Porozmawiaj z rodzicami i dziadkami o scenariuszu z drugim telefonem i zasadzie rozłączenia. Policja z Warszawy podpowiada, żeby wykorzystać do tego rodzinne spotkania, także obiady świąteczne, oraz zwrócić uwagę na samotnie mieszkające osoby starsze.

FAQNajczęstsze pytania